Sallandse Zandloper van Haarle naar Heeten

De Sallandse Zandloper is een lange-afstand-wandelroute van oost naar west, van rechts naar links, dwars door Salland. De route is opgedeeld in zes trajecten, tijdens deze wandelingen kom je diverse bezienswaardigheden tegen.

Het traject van Haarle naar Heeten (traject 2) is 14,1 km. Tijdens dit traject kom je het volgende tegen:

  1. Sallandse platteland Tot in de 19e eeuw bestond het gebied tussen Haarle en Schoonheten voor ongeveer 95% uit moerassen en heide. Op de akkers werd voornamelijk rogge verbouwd. Vee werd hoofdzakelijk gehouden voor de bemesting van de akkers op de schrale zandgronden. Tegenwoordig is het andersom: op de akkers staan voornamelijk voedergewassen, met name maïs. Sallandse boerderijen hebben een compacte rechthoekige vorm. Ze hebben meestal een geheel of gedeeltelijk met riet gedekt dak. Kenmerkend voor de Sallandse boerenerven is een met een beukenhaag afgezette moestuin, een kleine boomgaard, wat geriefhout en enkele solitaire bomen.
    In de late Middeleeuwen is de marke ontstaan als belangenbehartiger van de boerengemeenschap. Binnen de marke vormden de eigenaren van de grote hoeven het lokale bestuur. Zij spraken recht en beslisten over het ontginnen van nieuwe gronden, het onderhouden van waterwegen en het gebruik van de gemeenschappelijke gronden (zoals het weiden van vee, het hakken van hout, het steken van plaggen en graven van turf). De grenzen met naburige marken werden afgebakend met grenspalen of -stenen. Aangezien deze op de heide gemakkelijk verplaatst konden worden, vormden ze nogal eens aanleiding tot conflicten.
    Na het verjagen van de Spanjaarden uit Salland rond 1600 werd de gereformeerde leer de heersende godsdienst. Haarle is echter katholiek gebleven, aanvankelijk in het geheim, aan het eind van de 17e eeuw openlijk. Missen werden opgedragen door de hier ondergedoken pastoor uit Raalte en door paters uit het westen van Salland. Het gebied tussen Haarle en Raalte is voor een belangrijk deel in cultuur gebracht door vanuit de IJsselstreek uitgeweken katholieken.

  2. Natuurgebied het Boetelerveld
    Stelt u zich voor dat het hele gebied vanaf Haarle er honderd jaar geleden uitzag als dit natuurreservaat. Het beslaat ongeveer 20% van het oorspronkelijke Boetelerveld en geeft een goed beeld van het halfnatuurlijke landschap dat hier in de loop van de Middeleeuwen ontstond. Bijna was deze ‘parel’ in het landschap net als alle woeste grond in de gemeente Raalte ten prooi gevallen aan de ontginningsijver. Volgens de oorspronkelijke ruilverkavelingplannen zouden zich drie grote ontginningsboerderijen in het gebied vestigen, maar door de watersnoodramp van 1953 ging dat niet door. Het subsidiegeld werd doorgeschoven van Mariënheem naar Zeeland voor de wederopbouw van boerderijen.

  3. Landgoed Schoonheeten
    De geschiedenis van het landgoed Schoonheten gaat terug tot 1382. In die tijd werd het gepacht van de bisschop van Utrecht. Vanuit een eenvoudige spijker (graanpakhuis), Hof te Wormger geheten, vonden ontginningen plaats. Toen het landgoed in 1616 in bezit kwam van Eusebius Bentinck, liet hij er een deftig huis bouwen. De naam Schoonheten kwam in zwang, toen hij in 1639 wegens zijn bezittingen lid werd van de Ridderschap en Steden van Overijssel, het toenmalige gewestelijke bestuur.
    In 1712 kreeg een neef van Eusebius, Hans Willem Bentinck, Schoonheten in eigendom. Hij was een vertrouwensman van koning-stadhouder Willem III. Toen deze laatste tot koning van Engeland werd gekroond, kreeg baron Bentinck de titel ‘hertog van Portland’. Het deel ten oosten van de Schoonhetenseweg werd in de 18e en 19e eeuw ontgonnen en bebost ten behoeve van de jacht, op een strook van ca. 50 m na, in de zichtas van het huis. Dit om het vrije uitzicht op de Sprengenberg te behouden. Aan de oprijlaan werd in 1908 een apart vormgegeven koetsiers- of chauffeurswoning gebouwd op de plaats van een oudere voorganger. Deze woning heeft ornamenten in de vorm van dennenappels. In het park zijn nog verschillende landgoed elementen bewaard: er is een ijskelder, een flinke duiventil en een apart gebouwtje dat zowel dienst deed als volière en daarnaast een mangelhok herbergde.
    Het landgoed is nog steeds in het bezit van de familie Bentinck. Het huidige huis dateert uit het begin van de 19e eeuw. De tuin en het park tussen het huis en de weg zijn in 1919 aangelegd door de beroemde tuinarchitect Leonard Springer. Alle gebouwen die tot het landgoed behoren, zijn te herkennen aan de kleuren op de luiken: een witte zandloper op een blauwe achtergrond.

  4. Het Overijssels kanaal
    Het kanaal van Deventer naar Lemelerveld werd in 1858 geopend als zijtak van het Overijssels Kanaal Zwolle-Vroomshoop. Het werd gebruikt voor het vervoer van landbouwproducten en van ijzeroer naar ijzergieterijen in Deventer en het Roergebied. Dat al in de 4e eeuw na Chr. ijzeroer werd gewonnen blijkt uit archeologisch onderzoek uit 1994 in Heeten. Daarbij is een Germaanse nederzetting gevonden met veIdoventjes voor het smelten van ijzer.
    Het kanaal maakte deel uit van een kanalenstelsel dat de IJssel en de Vecht met Twente moest verbinden. Dit in plaats van de Regge en de Schipbeek, die een groot deel van het jaar nauwelijks bevaarbaar waren. Om financiële redenen kwam de verbinding met de belangrijkste textielcentra echter niet tot stand, waardoor de handelsfunctie van de kanalen beneden verwachting bleef. Uiteindelijk bleek van het hele stelsel alleen het traject van Almelo naar De Haandrik bij Gramsbergen levensvatbaar, aangezien het in 1953 was aangesloten op een landelijk net van brede vaarwegen. De overige kanaalsecties werden voor de beroepsvaart gesloten, het kanaal Deventer-Raalte in 1988. Het kanaal tussen Raalte en Lemeler¬veld is in 1964 al gesloten.

Download hier de hele route

Meer verhalen uit Salland

  1. Salland Boert en Eet Bewust: verbinding tussen boeren, tuinders en samenleving

  2. Wat moet je gedaan hebben in Holten? 6 tips!

  3. Ontdek Rijssen met deze 8 tips

  4. Waar vind je de verse streekproducten van Salland? Wij geven je 6 tips

  5. Ervaar het verrassend mooie Reggedal met de boot, fiets of ter voet.

  6. Leuk en leerzaam uitje: bezoek één van de 5 museumboerderijen van Salland