Zandloper Holten - Haarle

Het traject van Holten naar Haarle is 10,8 km. Tijdens dit traject komt u de volgende bezienswaardigheden tegen:

De Toeristenweg

De Hellendoornseweg, ook ‘Toeristenweg’ genaamd, is in 1929 in gebruik genomen. In eerste instantie was het een onverharde weg. Burgemeester Van der Borch Verwolde van Holten was de grote man achter de aanleg van deze weg, die het gebied een krachtige toeristische impuls gaf. De Oude Hellendoornseweg (een zandweg parallel aan de nieuwe weg), vroeger de hoofdverbinding tussen Holten en Hellendoorn, verloor hiermee haar verkeersfunctie.

Natuurdiorama Holterberg

In 1938 is het natuurmuseum ‘Bos Dierenwereld’ geopend door Piet Bos. Na de oorlog is het museum uitgebouwd door Bos’ zoon Kees. Sinds de jaren ‘90 van de 20e eeuw heet het museum ‘Natuurdiorama Holterberg’. Het natuurmuseum geeft u een uniek beeld van dieren in hun natuurlijke omgeving in levensgrote diorama’s. Speciaal voor kinderen is tegenover het museum het bos van Daantje Das waar zij de natuur leren kennen door gebruik te maken van hun zintuigen. Regelmatig organiseert het museum interessante natuuractiviteiten.

De Heksenweg

De Heksenweg ontleent zijn naam aan Old Mineke, de machtigste van de Witte Wieven, die volgens de overlevering in het Numendal woonde. Het verhaal gaat dat zij met haar goud de jonge mannen uit de streek verleidde.

Het Numendal

Het Numendal is een van de meest spectaculaire smelwaterdalen op de heuvelrug. Na de voorlaatste ijstijd begon de bovenlag van het ijs te smelten. Op de bevroren ondergrond schoven modderlagen naar beneden. Het water met modder, zand en grind zocht zich een weg naar beneden en diepe en steile dalen zijn hiervan het nog steeds zichtbare gevolg.

De onderduikershut

Dit onderduikershol bood in de jaren 1943-1945 een schuilplaats voor onderduikers en aan geallieerde piloten een veilig onderkomen. Ze werden door buurtbewoners dagelijks van eten en drinken voorzien. Bij een grootschalige razzia in oktober 1944 hielden de Duitsers een grootscheepse klopjacht op het platteland vanaf Holten richting Haarle en Heeten, een gebied waar vele onderduikers zaten. Hierbij werden tientallen mannen opgepakt en vervolgens tewerkgesteld voor de Duitsers. De 18-jarige onderduiker Marinus Stevens probeerde tijdens deze razzia te ontsnappen naar de onderduikershut maar werd op nog geen 500 meter van de hut doodgeschoten. Een eind verder, aan het eind van het pad, is een gedenkplaquette geplaatst ter herdenking aan Marinus Stevens, op de plek waar hij werd doodgeschoten. In 2006 is naast die steen een kleinere zwerfkei geplaatst met een bronzen plaquette die herinnert aan twee andere mannen die later die dag bij deze razzia werden gedood: De Nijverdalse verzetsman Gerrit Jan Piksen die bij Haarle om het leven werd gebracht en de joodse onderduiker Maurits Bachrach die bij Nieuw Heeten op zijn vlucht werd doodgeschoten.

Van Heekweg

De kaarsrechte Van Heekweg is de oude verbindingsweg tussen Holten en Haarle. Rechts heeft Natuurmonumenten in 2007 vijfentwintig hectare bos omgevormd naar heide voor natuurontwikkeling. Daarna heeft u een mooi uitzicht op de Grote Koningsbelt, met zijn 75,5 m de hoogste top van de Sallandse Heuvelrug. Eeuwenlang zag de heuvelrug er zo uit. Het heideveld dat grenst aan de Van Heekweg heet Vliegveldhei. Deze naam stamt uit het begin van de 20e eeuw, toen er nog geen luchthavens bestonden. De zogenaamde aviateurs pionierden toen met hun frêle bouwsels vanaf enigszins vlakke of vlak gemaakte stukken grasland of heide.

De Sprengenberg

De naam Sprengenberg is afgeleid van de bronnetjes die in het bos verscholen zijn. Bronnen kunnen ontstaan waar leemlagen aan het oppervlak komen. Deze lagen houden het regenwater dat door het zand en grind de grond in zakt tegen (zie landschapsinformatie). Dat de grond hier vochtig is, ziet u aan de vele mossen en varens. Volgens de overlevering zou in één van de poelen op de Sprengenberg een kapel verzonken zijn. In de kerstnacht zou men de klokken nog kunnen horen luiden. Eind 19e eeuw is kunstmest uitgevonden, waardoor de heidegebieden niet meer nodig waren om schapen te laten grazen voor de mest. Grote delen werden toen aangekocht door Twentse textielbaronnen: de Sprengenberg rond 1900 door de heer Van Wulfften Palthe van de stoomververij, drukkerij en chemische wasserij ‘Gebroeders Palthe’ te Almelo. Vandaar dat het huis in de volksmond ook wel Palthetoren wordt genoemd. Een groot deel van de hei werd met naaldbos beplant ten behoeve van stuthout voor de Limburgse steenkoolmijnen. In 1898 liet Van Wulfften Palthe een theekoepeltje bouwen waar men kon bijkomen van de jacht en eventueel met enkele personen logeren. In de jaren daarna liet hij architect Karel Muller diverse uitbreidingen ontwerpen zoals de galerij en de toren. Palthe, die met twee broers de Palthe textielfabrieken had opgericht, was zeer geïnteresseerd in de nieuwste technieken en paste deze toe in het landhuis. Zo was het huis geheel zelfvoorzienend met een eigen waterput en windmolen. Vanwege zijn interesse in de Sterrenhemel liet hij een uitzichttoren met koepel bouwen voor zijn telescoop. In de oorlog waren er Canadese soldaten gehuisvest in de directe omgeving van het huis. In één van de schuren zijn nog muurschilderingen van die soldaten te zien. De oorspronkelijke theekoepel van waaruit het huis is ontstaan is nog steeds herkenbaar. De toren bevat logeerappartementen en heeft bovenin een sterrenobservatorium en een korhoen als windvaan. Het bijbehorende landgoed De Sprengenberg is een natuurgebied en nu in beheer bij Natuurmonumenten en maakt deel uit van het Nationaal Park Sallandse Heuvelrug. Het is vrij te bezoeken, maar het huis en de directe omgeving ervan is niet open voor publiek.

Meer verhalen uit Salland

  1. Zandloper Holten - Haarle

  2. Zandloper - Heeten naar Soestwetering

  3. Fietsvakantie Rondje Regge en Heuvelrug

  4. Schipbeekpad

  5. De 5 leukste picknickplekken in Salland

  6. De 8 mooiste wandelroutes van Salland

    Geschreven door Evelien